Alfabet

Wist je dat ons woord ‘Alfabet’ afgeleid is van de eerste twee letters van het Griekse alfabet? Alfa + Beta=Alfabet (αλφάβητο). Het Griekse alfabet lijkt niet veel op ‘ons’ Latijnse alfabet. Het heeft meer overeenkomsten met het Cyrillische alfabet. Of vergis ik mij? En hoe komt het eigenlijk dat er niet 1 ‘Westers’ alfabet is? 

Dat heeft allemaal te maken met het ontstaan van tekens om spraak vast te leggen. Terug naar de Alfa en de Beta. Ik citeer Wikipedia:

De woorden alfa en bèta hebben geen betekenis. Ze komen uit het Fenicisch. “Alef” betekent os en “Beth” betekent huis. Aanvankelijk waren de lettertekens namelijk kleine tekeningetjes: een alef was een os, een beth een huis, een gimel een werpstok, een daleth een vis*.

Picto

Tekeningetjes van woorden? Dat klinkt als wat de Egyptenaren ook deden. Dat klopt, maar de Feniciërs gingen nog een stapje verder. Een tekeningetje (of pictogram) van een bepaald woord werd gebruikt om daarmee de eerste medeklinker van dat woord aan te duiden. Dat trucje deden de Feniciërs voor 22 woorden. Het Alfabet was ontstaan!
Ik moet hierbij denken aan het Aap-Noot-Mies-plankje van de basisschool, dat is eigenlijk hetzelfde idee. De ‘A’- klank van Aap en de ‘Oo’-klank van Noot. Stel dat we voor alle ‘A’-klanken altijd een tekening van een aap zouden ‘schrijven’, dan zijn we op z’n Fenicisch bezig.

Lisbeth van Lintel Aha

De Grieken vonden het Fenicische alfabet wel heel praktisch en namen het over. De Romeinen pikten het weer van de Grieken en daarna gingen letters zogezegd ‘viral’.

Klinkt als

Met verschillende talen en ontstonden er ook verschillende behoeftes qua alfabet. De Grieken veranderden sommige – voor hen onbruikbare – Fenicische medeklinkers in – de voor in het Grieks noodzakelijke – klinkers. Zo werd het pictogram voor ‘Alef’ (je weet nog wel > de Fenicische os), de Griekse letter Alfa en later de letter A van het Latijnse alfabet. Met een beetje fantasie kun je de hoorns van de os nog steeds zien.

Lisbeth van Lintel Proces

Het romeinse of Latijnse alfabet ontwikkelde zich door de eeuwen heen verder (onder andere door invloed van de Etrusken) en voegde ook letters toe (zoals de ‘W’). Zo kwamen er steeds meer verschillen tussen de letters van het Griekse en het Latijnse alfabet.

Monnikenwerk

Ondertussen hadden sommige andere talen een op maat ontworpen alfabet nodig om geschreven te kunnen worden. In de negende eeuw ontwierpen twee monniken, genaamd Cyrillus en Methodius, het Glagolitisch alfabet. De symbolen van het kruis, de cirkel en de driehoek werden erin verwerkt.

Lisbeth van Lintel glagolitisch

Het Glagolitische alfabet mag je weer vergeten hoor, want leerlingen van Cyrillus bedachten iets anders, namelijk het ‘Cyrillisch alfabet’. De letters hiervoor zijn gebaseerd op het Griekse alfabet. Wel vermengden de leerlingen nog wat Glagolitische letters of vormen van hun leraar Cyrillus erdoorheen (toch een beetje vernieuwend). Rond 800 waren de meeste mensen nog wel bekend met het Griekse schrift. Het Cyrillische alfabet was daardoor wat makkelijker onder de knie te krijgen dan het Glagolitische alfabet met totaal andere lettertekens.

Het Cyrillisch alfabet wordt gebruikt voor zeven Slavische talen (Russisch en Bulgaars bijvoorbeeld). Maar ook niet-Slavische talen (zoals Kazachs en Kirgizisch) namen onder invloed van moedertje Rusland deze letterreeks over.

Samenvatting

Zie het Fenicische alfabet als de oma van het stel. Het Griekse alfabet is moeder, het Latijnse alfabet is de oudste dochter die al vroeg uit huis ging. Het Cyrillische alfabet is de jongste dochter en woont nog dicht bij moeder in de buurt. Het Glagolitische alfabet ten slotte is de melkboer. Daarom zijn er dus verschillende alfabetten! Dan heb ik het nog niet gehad over het Chinese schrift, het Indische Devanāgarī en het Arabisch om maar een paar andere lettersets te noemen.. Maar sommige schrijfwijzes zijn universeel – het Pictogram bijvoorbeeld. En zo is de cirkel weer rond.

🙂

Meer leesvoer:

Alfabet algemeen Ken je ABC

* Het Fenicisch alfabet  – de letterwoorden ‘gimel’ en ‘daleth’ hebben in dit stukje een andere betekenis dan in het eerder aangehaalde Wiki tekstje. Wie heeft gelijk?

Het Glagolitisch alfabet – met een mooi voorbeeld van de letters.

Wegens omstandigheden heb ik een tijdje niet mijn wekelijkse blog kunnen bijhouden. Deze hoort dan ook bij de serie ‘inhaal-blogs’ en is geschreven in week 45 en 46, maar geldt voor die van week 36.

Lisbeth van Lintel start